Hautatu hizkuntza
Larunbata abenduak 5 – 16:00 Euskalduna Bilbao
Atzera egiten duten glaziarrak, degradatzen ari den permafrosta, amiltzen diren horma izoztuak, goi-mendietako paisaiak aldatzen ari dira. ‘Permapyrenees’ film laburraren proiekzioaren ondoren, Jerónimo López eta Marc Oliva, Eñaut Izagirre geografo eta glaziologoarekin solasean arituko dira, mendia nola aldatzen ari den, kriosferak zer-nolako zeregina duen eta aldaketa horiek zer arrisku dakartzaten aztertzeko.
JERÓNIMO LÓPEZ MARTÍNEZ
Alpinista, Geologia Zientzietan doktorea eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoko irakasle emeritua. Espainiako alpinismoaren aitzindarietako bat, 1975ean Manaslura egindako lehen espainiar igoeraren protagonista izan zen. Antartikako Ikerketarako Batzorde Zientifikoko (SCAR) presidentea izan zen 2012tik 2016ra, eta klima-aldaketaren inguruko nazioarteko foro askotan parte hartu du. Mendietan bizi izandako esperientzia eta zientzialari gisa egindako behaketak uztartuz, paisaia alpinoen bilakaerari buruzko ikuspegi apartekoa eskaintzen du.
MARC OLIVA FRANGANILLO
Bartzelonako Unibertsitateko Geografia irakaslea eta ANTALP ikerketa-taldeko zuzendaria. Geomorfologian, klimatologian eta eskualde hotzetako ingurumen-aldaketetan espezializatua, glaziarren, permafrostaren eta mendi-paisaien bilakaera ikertzen du klima-aldaketaren testuinguruan. Artikora eta Antartikara egindako espedizio zientifiko ugaritan parte hartu du. Permapyrenees proiektuaren zuzendari gisa, mendiaren oinarri ezkutuenetako bat nola aldatzen ari den eta aldaketa horiek etorkizuneko paisaietan zer arrasto utziko duten aztertzen duenaren ikuspegia eskaintzen du.
EÑAUT IZAGIRRE ESTIBARITZ
Geografoa, glaziologoa eta, batez ere, mendizalea amorratua. Hamarkada bat baino gehiago eman du Pirinioetako, Patagoniako eta Suaren Lurraldeko glaziarrak ikertzen eta zeharkatzen. Bere doktorego-tesiak Darwin mendikateko glaziarren eta glaziar-jatorriko aintziren bilakaera aztertu zuen. ‘Incognita Patagonia’ (2016) eta ‘Into the Ice’ (2022) espedizioak zuzendu ditu, Mendi Film jaialdian aurkeztutako eta saritutako dokumentalen ardatz izan direnak. 2010az geroztik jaialdiko kolaboratzailea, solasaldi honetan zientziaren eta alpinismoaren arteko zubia eraikiko du.
ARMAND BALLART
Larunbata abenduak 5 – 18:45 Euskalduna Bilbao
Alpinismoaren inguruko literatura bere zabaltasunagatik eta gaiaren trataera anitzagatik goraipatzekoa bada ere, Armand Ballart marrazkilari eta eskalatzaile katalanak memoria historikotik berreskuratutako ikuspegi berezi bat eskaintzen du: eskaladari lotutako zuri-beltzeko irudizko krokis eta gida artistiko onenen bilduma.
Formatu handiko liburu honen erakargarritasun nagusia eskuz egindako 200 ilustrazio dira, guztiak zuri-beltzean sortuak. Horien bidez, irakurleak hainbat eta hainbat eskalada-eskola eta hormatan barrena bidaiatuko du, ideia beraren bueltan elkartutako 87 egileren sormena agerian utziz: berez erabilgarritasun hutsera mugatzen den zerbait erakargarri bihurtzea.
Joera hori Katalunian eta Valentzian sortu zen 1970eko hamarkadaren amaieran, eta denborarekin, ia oharkabean, mugak gainditu ditu jatorrizko espirituari eutsiz. Gaur egun, munduko edozein txokotan aurki daitezke eskaladako gida ilustratuak. Seguruenik guztiek helburu bera izango dute epe luzera: abentura grafikoaren bidez ikusgarriago bihurtzea. Baina nekez izango dute liburu honetan bildutako marrazkien esanahia eta funtsa.
Formatu handiko liburu honen erakargarritasun nagusia eskuz egindako 200 ilustrazio dira, guztiak zuri-beltzean sortuak. Horien bidez, irakurleak hainbat eta hainbat eskalada-eskola eta hormatan barrena bidaiatuko du, ideia beraren bueltan elkartutako 87 egileren sormena agerian utziz: berez erabilgarritasun hutsera mugatzen den zerbait erakargarri bihurtzea.
Joera hori Katalunian eta Valentzian sortu zen 1970eko hamarkadaren amaieran, eta denborarekin, ia oharkabean, mugak gainditu ditu jatorrizko espirituari eutsiz. Gaur egun, munduko edozein txokotan aurki daitezke eskaladako gida ilustratuak. Seguruenik guztiek helburu bera izango dute epe luzera: abentura grafikoaren bidez ikusgarriago bihurtzea. Baina nekez izango dute liburu honetan bildutako marrazkien esanahia eta funtsa.
JUAN VALLEJO
Igandea abenduak 6 – 11:00 Euskalduna Bilbao
Eskalatzaile gutxik eduki du hormatik erori eta bizirik ateratzeko zoria. Juan Vallejo onik atera zen, baina zauri larriekin: hezur-haustura ugari, ebakuntzak, burdinak gorputzean... eta eskalada gehiago ez egiteko aukera guztiak. Bizi ote liteke eskalatzailea hormara eta mendi altuetara igo gabe? Ohean etzanda, Juanek istripuaren unera arte eginiko ibilbidea errepasatu du, mendiak zain ote dituen jakin gabe. Pirinioak, Himalaia, Karakorum, Patagonia, Yosemite, Peru, Groenlandia... oroitzapen horietan daude, besteak beste, Juanito Oiarzabal, Alberto Zerain, Edurne Pasaban, Mikel Zabalza, edota Alberto Iñurrategi.
PARVANEH KAZEMI
Igandea abenduak 6 – 12:30 Euskalduna Bilbao
Munduko tontorrik garaienetara iristeko erronkak ez dira soilik eskaladaren alderdi teknikoetara mugatzen. Are gutxiago emakumea bazara, gizarte tradizional eta erlijioso batean hazi bazara, Irango Errepublika Islamikoan, eta inolako babes edo laguntzarik gabe jardun behar izan baduzu. Parvanehk beti modu erabat autosufizientean antolatu eta garatu ditu bere espedizioak. Alpinismoari berari lotutako zailtasunez gain, emakume eta mendizale independente izateagatik oztopo ugari topatu eta gainditu ditu bere bidean. Sei mila eta zazpi mila metroko hainbat gailurrez gain, bost zortzimilako igo ditu, eta bere herrialdeko pertsona askorentzat erreferente bihurtu da, bereziki emakume eta gazteentzat.
Igandea abenduak 6 – 16:00 Euskalduna Bilbao
Laboratorio Donne, Riccarda de Eccher eta Elena Goatellik sortua, mendian genero-berdintasunari buruzko hausnarketa eta eztabaidarako gune irekia da.
Hamarkadetan zehar, gizonezkoen gorputza izan da kirolaren erreferentzia nagusia. Zer aldatzen da emakumeen fisiologia kontuan hartzen denean?
Erresistentzia-kiroletan emakumeek azken urteotan lortutako lorpen aipagarriak abiapuntu hartuta, topaketa honek hilekoaren zikloa, haurdunaldia eta menopausia izango ditu hizpide, baita horiek entrenamenduan duten eragina ere. Horrez gain, eskaladan eta alpinismoan amatasunak dakartzan bizipenak aztertuko dira, hazkuntza eta mendiko jarduera uztartzeko erronkak jorratuko dira, eta jarduera horietan jarraitzeko aukera ematen duten baldintza sozial eta ekonomikoak landuko dira, babesletzak ere aintzat hartuz.
Partaideak:
Riccarda de Eccher, alpinista eta artista
Elena Goatelli, zinegilea
Anna Carceller Mallada, kirol medikua eta ikertzailea
Esther Morencos, ikertzailea eta kirol prestatzailea
LUCA CALVI
Igandea abenduak 6 – 18:45 Euskalduna Bilbao
Luca Calvi eskalatzaile eta mendizale sutsua da, baita mendi-jaialdietako itzultzailea ere. Bizitza osoa eman du “lost in translation”, nazioarteko alpinismo eta eskaladako figura handienen hitzen artean “galduz”. Liburu honetan, urteotan bizi izandako topaketak, pasadizoak eta istorioak berreskuratzen ditu.
Bere orrialdeetan barrena, Simon Yates, Jim Bridwell, Doug Scott, Mick Fowler, Dean Potter, Thomas Huber, Alex Honnold, Tommy Caldwell, Igor Koller, Reinhold Messner, Alex Txikon eta Nasim Eshqi bezalako izenekin bidaiatuko dugu. Haietako batzuei buruz zuen iritzia aldatu egin zitzaion aurrez aurre ezagutu ondoren, eta agian gauza bera gertatuko zaio irakurleari ere. Barre algaraka egin eta garagardo bat partekatuko dugu haiekin batera, nazioarteko alpinismoaren legenda handienekin.
Bere orrialdeetan barrena, Simon Yates, Jim Bridwell, Doug Scott, Mick Fowler, Dean Potter, Thomas Huber, Alex Honnold, Tommy Caldwell, Igor Koller, Reinhold Messner, Alex Txikon eta Nasim Eshqi bezalako izenekin bidaiatuko dugu. Haietako batzuei buruz zuen iritzia aldatu egin zitzaion aurrez aurre ezagutu ondoren, eta agian gauza bera gertatuko zaio irakurleari ere. Barre algaraka egin eta garagardo bat partekatuko dugu haiekin batera, nazioarteko alpinismoaren legenda handienekin.
ISIDORO RODRÍGUEZ CUBILLAS
Ostirala abenduak 11 – 18:45 Euskalduna Bilbao
Liburuak gure mendizaletasunaren historiako alpinista ikonikoenetako baten bizitzako mende erdiko jarduna errepasatzen du. Europako Mendietan egindako lehen eskaladetan bide berriak ireki eta igoera erabakigarrietako protagonista izan zen, eta haren arrastoa Pirinioetan eta Alpeetan ere zabaldu zuen, garai hartako alpinista espainiarrek egindako jarduera zailenetako batzuk hartu zituzten agertokietan.
Testuaren egilea izateaz gain, protagonistaren lagun handia izan zen Isidoro Rodríguez Cubillasek ez du kontakizuna kirol lorpenen kronikara mugatzen. Udaondorekin soka eta bizitza partekatu zituztenen ahotsek zeharkatzen dute obra: senide, lagun eta mendiko kideek, gaur egun ere, haren baitan ilusio eta inspirazio iturri agortezina ikusten baitute.
Urrielluko Haitzari eta Euskal Herriko eskaladaren hastapenei arreta berezia eskainiz, baliabide urriak izanik ere etikaren eta konpromisoaren aldetik zorrotza zen garai batera egindako bidaia ere bada liburua, mendiaren estetika eta bidea, gailurra bera bezain garrantzitsuak ziren garai batera.
Testuaren egilea izateaz gain, protagonistaren lagun handia izan zen Isidoro Rodríguez Cubillasek ez du kontakizuna kirol lorpenen kronikara mugatzen. Udaondorekin soka eta bizitza partekatu zituztenen ahotsek zeharkatzen dute obra: senide, lagun eta mendiko kideek, gaur egun ere, haren baitan ilusio eta inspirazio iturri agortezina ikusten baitute.
Urrielluko Haitzari eta Euskal Herriko eskaladaren hastapenei arreta berezia eskainiz, baliabide urriak izanik ere etikaren eta konpromisoaren aldetik zorrotza zen garai batera egindako bidaia ere bada liburua, mendiaren estetika eta bidea, gailurra bera bezain garrantzitsuak ziren garai batera.
JENNIFER PEEDOM
Ostirala abenduak 11 – 19:45 Euskalduna Bilbao
Mendi Zinemarako Nazioarteko Aliantzako Sari Nagusia jaso du aurten Jennifer Peedom-ek, errealismo dokumentala eta handitasun zinematografikoa ikur dituen gidoilari, zuzendari eta ekoizle australiarra. Estilo oso pertsonala, urteetan zehar, zinema dokumental garaikideko ahots autoritarioenetako bat bihurtu duena, batez ere naturaren eta mendizaletasunaren arloetan.
Jennifer Peedom-en ibilbidea goi mailakoa da: lehen filmak nabarmenak 2008an erakutsi zituen, ‘Miracle on Everest’ eta batez ere ‘Solo’, sari asko irabazi zuen filma. Inflexio-puntua 2015ean iritsi zen ‘Sherpa’ filmarekin, nazioartean aitortza ugari jaso eta BAFTA sarietarako izendatua izan zen.
2017an, Australian Chamber Orchestrarekin lankidetzan ‘Mountain’ egin zuen. Australian inoizko dokumental ikusiena bihurtu zen, eta mundu osoko 26 herrialdetako zinema-aretoetan eskaini zen. Estreinatu zen urtean bertan, Mendi Filmeko Epaimahaiaren Aipamen Berezia jaso zuen eta Donostiako Zinemaldiko Savage Zinema atalean parte hartu zuen.
‘Tenzing’ filma da, orain, haren azken harribitxia, Tenzing Norgayri eta Everesteko lehen igoerari buruzko fikziozko film luzea.
2022an Michel Dillon-i eman zitzaion IAMF Sari Nagusiaren ondoren, aitortza berri honek Australiako zinemagileen bizitasuna eta garrantzia erakusten du mendiko zinemaren eszenan.
Jennifer Peedom-en ibilbidea goi mailakoa da: lehen filmak nabarmenak 2008an erakutsi zituen, ‘Miracle on Everest’ eta batez ere ‘Solo’, sari asko irabazi zuen filma. Inflexio-puntua 2015ean iritsi zen ‘Sherpa’ filmarekin, nazioartean aitortza ugari jaso eta BAFTA sarietarako izendatua izan zen.
2017an, Australian Chamber Orchestrarekin lankidetzan ‘Mountain’ egin zuen. Australian inoizko dokumental ikusiena bihurtu zen, eta mundu osoko 26 herrialdetako zinema-aretoetan eskaini zen. Estreinatu zen urtean bertan, Mendi Filmeko Epaimahaiaren Aipamen Berezia jaso zuen eta Donostiako Zinemaldiko Savage Zinema atalean parte hartu zuen.
‘Tenzing’ filma da, orain, haren azken harribitxia, Tenzing Norgayri eta Everesteko lehen igoerari buruzko fikziozko film luzea.
2022an Michel Dillon-i eman zitzaion IAMF Sari Nagusiaren ondoren, aitortza berri honek Australiako zinemagileen bizitasuna eta garrantzia erakusten du mendiko zinemaren eszenan.
ALISHAH FARGHANG
Larunbata abenduak 12 – 17:00 Euskalduna Bilbao
Alishah Farghangek jasoko du 2026ko WOP Mendi Film saria. Atzerrian ikasi eta egoera pribilegiatua izanik ere, bere herriarekiko maitasunak eta konpromisoak bultzatuta, Afganistanera itzultzea erabaki zuen, amets batek gidatuta: gatazkek zigortutako gizarte batean, mendia eta eskia osasuna, aisialdia, zoriontasuna eta genero-berdintasuna sustatzeko tresna bihurtu nahi zituen.
Landa-eremu menditsuetara bizitzeko eta sentitzeko modu berri bat eraman zuen. Hala ere, talibanak boterera itzultzeak herrialdetik alde egitera behartu zuen, bere “iraultzagatik” jo-puntuan jarri baitzuten. Gaur egun, errefuxiatu bat da, zenbaki huts bat, ia anonimoa Europan; bere lurraldera itzuli eta ametsari segida emateko zain dago.
Aitortza honek, zailtasunen gainetik ere, beren komunitatearentzat etorkizun hobe bat irudikatzen eta eraikitzen jarraitzen duten heroi isil horiek omendu nahi ditu. Zenbaitek gailurretara iritsiz uzten dute arrastoa; beste zenbaitek, berriz, goratzen laguntzen dituztenen bizitzetan. Alishah Farghang azken horietako bat da.
Landa-eremu menditsuetara bizitzeko eta sentitzeko modu berri bat eraman zuen. Hala ere, talibanak boterera itzultzeak herrialdetik alde egitera behartu zuen, bere “iraultzagatik” jo-puntuan jarri baitzuten. Gaur egun, errefuxiatu bat da, zenbaki huts bat, ia anonimoa Europan; bere lurraldera itzuli eta ametsari segida emateko zain dago.
Aitortza honek, zailtasunen gainetik ere, beren komunitatearentzat etorkizun hobe bat irudikatzen eta eraikitzen jarraitzen duten heroi isil horiek omendu nahi ditu. Zenbaitek gailurretara iritsiz uzten dute arrastoa; beste zenbaitek, berriz, goratzen laguntzen dituztenen bizitzetan. Alishah Farghang azken horietako bat da.
